Blog van Marie-Thérèse ter Haar

De Alexander Nevskikathedraal in Talinn, Estland. / Foto: © Diego Delso, Wikimedia Commons, License CC-BY-SA 3.0.

Estonia

augustus 2021

Een paar dagen geleden werd bekend dat er nieuw onderzoek gedaan zou worden gedaan naar de ramp van met de Estonia, de veerboot die in 1994 zonk tussen Estland en Zweden, waarbij 852 mensen om het leven kwamen. Ik weet nog dat het diepe indruk op me maakte omdat we een week daarvoor op diezelfde boot hadden gevaren met onze eerste reizen naar Rusland en Estland en vervolgens met de boot terug naar Stockholm.

De Zweedse regering met Carl Bildt als premier voerde een onderzoek uit naar de gezonken Estonia, maar het eindrapport rammelde aan alle kanten: de boegklep van het schip was niet goed gesloten. Het onderzoek werd beëindigd. Meerdere mensen vroegen om heropening van het onderzoek, maar het werd niet toegestaan. Tot het jaar 2021, zevenentwintig jaar na de ramp.     

Wat herinner ik mij de jaren 90 in Oost-Europa nog goed! De waarden van de ex-Sovjetunie, nu volkomen failliet, hadden plaatsgemaakt voor vrijheid, maar ook voor armoede, chaos en criminaliteit. Er waren Oost-Europese maffiosi maar ook Westerse boeven die profiteerden van de omstandigheden. In Jeltsins Rusland was van alles het land uit te smokkelen: iconen, paspoorten, hout, olie, dames, spionage-geheimen of wat je maar bedenken kunt. De giga wapensmokkel en de militaire Sovjet technologie behoorden tot de meest lucratieve business. Tallinn, de hoofdstad van het toen net onafhankelijke Estland, was een zeer geschikte haven om goederen van Rusland naar het Westen te smokkelen.

In deze schimmige tijd zonk de Estonia. Al vanaf het begin zijn er vele geruchten van Estse havenarbeiders, Russische ingenieurs of Zweedse transporteurs geweest. De Zweedse douanechef Lennart Hendriksson deed al eerder een boekje open over het vervoer van gesmokkelde militaire en nucleaire technologie. In 2004 lekte uit dat er een geheime regeling was geweest. Owe Wiktorin (destijds de hoogste militaire commandant van Zweden) en Ulf Larsson (toen algemeen directeur van de douane) lieten zonder inspectie speciale zendingen door uit Estland.

Van veel beruchte gebeurtenissen gaven we de afgelopen kwart eeuw Rusland de schuld, van kleine boefjes tot de Kremlin-regering, en de  Zweedse politicus Carl Bildt behoort bij de haviken van het anti-Rusland-kamp. Hij is de lieveling van de Westerse Atlantische elite en hield lang het onderzoek tegen met de woorden dat het niet eerbiedwaardig zou zijn voor de slachtoffers op de zeebodem: ‘Geef hun rust. De trieste wonden voor de nabestaanden zijn pijnlijk.’  


Angela Merkel en Vladimir Poetin beantwoorden vragen van de pers, 8 maart 2008 / Foto: © www.kremlin.ru.

Helemaal niet top!

juli 2021

Duitsland nam vorige week het initiatief binnen de Europese Unie om de dialoog aan te gaan met de Russische president Poetin. Een golf van verlichting was te voelen bij de mensen die al langer pleiten voor de noodzaak van de EU en Rusland om met elkaar in gesprek te gaan. Eindelijk dan. Merkel kreeg Macron aan haar zijde en zo namen deze twee belangrijke landen van de EU het initiatief om Poetin uit te nodigen voor een conferentietop in de zomer.

Twee weken hiervoor waren nota bene Amerika en Rusland samengekomen. Alsof de Amerikaanse regering had  ingezien dat een gesprek met Rusland zeer urgent begon te worden. President Biden, die kort daarvoor Poetin nog ‘een killer’ had genoemd, nodigde hem nu uit voor een gesprek in het Zwitserse Genève. De ontmoeting tussen de twee presidenten heeft veel meer opgeleverd dan aanvankelijk werd gedacht en het belangrijkste punt van de gemeenschappelijke verklaring luidde: ‘Vandaag bevestigen we opnieuw het principe dat een kernoorlog niet kan worden gewonnen en nooit mag worden gevochten.’

Duitsland en Frankrijk  wilden nu ook een top tussen de EU-leiders en president Poetin. Bij de meeste 27 EU-lidstaten vond dit instemming, conflicten moeten worden opgelost door te praten. Maar het betweterige, kleine Nederland verzette zich tegen dit plan omdat volgens premier Rutte Rusland dit kan zien als een beloning. Hij wil pas met Rusland spreken als het land op een aantal punten zijn standpunten fundamenteel verandert. Rutte kreeg de Baltische Landen en Polen achter zich. Het plan heeft het niet gehaald op de EU-top.

Drie maal raden wat mijn Russische kennissen zeiden of dachten.


De John Frostbrug in Arnhem. / Foto: © 2012 Jvhertum.

Een brug te ver

mei 2021

Mijn broertje had vroeger een vriendje wiens vader zou meespelen in de film Een Brug Te Ver, een film die gaat over Operatie Market Garden, de strijd van de Amerikanen en de Engelsen tegen de nazi’s bij de Slag om Arnhem.

Mijn broertje en ik zochten als kleine kinderen eerst op het bioscoopscherm naar de stoere vader van het vriendje. Van het begrip ‘figurant’ hadden we nog nooit gehoord, maar mijn kennismaking met de Tweede Wereldoorlog en onze westerse bevrijders begon hier. 

Weinig leerde ik in de Koude Oorlogsjaren over de andere bevrijders van Hitler-Duitsland… Misschien kwam wel in mijn eindexamenboek de zin voorbij ‘20 miljoen Sovjetslachtoffers in WOII’, maar de volle aandacht werd toch gelegd op de bevrijding door de Amerikanen, Engelsen en Canadezen.

Al jarenlang reis ik veel door West-Rusland en nog steeds word ik in plattelandsdorpen geconfronteerd met getraumatiseerde Russen die in hun houten huisjes vertellen hoe de nazi’s te werk gingen. Hoe steden als Minsk, Smolensk, Veliki Loeki en tig anderen met de grond gelijk werden gemaakt. Ik blijf het ongelooflijk vinden hoe er in de Sovjet-Unie door de nazi’s is huisgehouden. Waarom is die gigantische strijd aan het Oostfront waarbij, naar du blijkt, meer dan 28 miljoen Sovjetburgers omkwamen, niet meer benadrukt in het westen?

Opvallend was dat bij onderzoek in Frankrijk bleek dat in 1945 de meeste mensen goed op de hoogte waren van de offers die Rusland had gebracht tijdens WOII, terwijl in 2015 de kennis hierover veel kleiner was. Op de vraag ‘Welk land droeg het meest bij aan de nederlaag van nazi-Duitsland?’ antwoordde in 1945 nog 57 procent van de Fransen dat dit de Sovjet-Unie was. Slechts 20 procent koos voor de VS en 12 procent voor Engeland. In 2014 waren de cijfers omgedraaid. De Sovjet-Unie scoorde nog slechts 20 procent, terwijl de meeste Fransen, 58 procent, nu de Amerikanen als de belangrijkste bevrijders zagen. Deze verschuiving heeft ongetwijfeld met de Koude Oorlog en de hedendaagse spanning te maken. Maar het onvoorstelbaar grote offer dat de Sovjet-Unie in WOII bracht, lijkt haast verdwenen in ons geheugen. 

Nooit had ik kunnen vermoeden dat ik vlak bij de John Frostbrug aan de Rijn (‘Een Brug Te Ver’) kwam te wonen. Vaak loop ik langs het Airbornemonument en dank ik de Westerse geallieerden oprecht wat zij voor onze bevrijding gedaan hebben. Maar evenzeer hoop ik dat we ooit onze dankbaarheid kunnen tonen voor de omgekomen Sovjetburgers, door over de andere brug bij Arnhem over de Rijn te mogen lopen. En als we over bruggen tussen volkeren mogen spreken, dan zou dit misschien een hernieuwde ontdekkingstocht (zingeving?) kunnen zijn. Het zou zeker tot meer begrip kunnen leiden.


Aleksej Navalny in 2017. / Foto: © IlyaIsaev / https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.en.

De verwijdering tussen Rusland en Europa

april 2021

Terwijl Nederland de laatste weken in de ban is van verkiezingen en kabinetsformaties, draait de internationale wereld door. Rusland wordt in rap tempo verder in Chinese armen geworpen.

In februari troffen Josep Borell, de Europese minister van Buitenlandse Zaken, en zijn Russische ambtsgenoot Sergej Lavrov elkaar in Moskou. In plaats van een constructief gesprek om ‘diplomatieke kanalen naar Moskou open te houden’, kreeg Lavrov de zoveelste sanctielijst gepresenteerd en werden de veroordeling van Navalny en de mensenrechten in Rusland opnieuw bekritiseerd. Lavrov, een topdiplomaat die meer ‘Europeaan’ is dan vele Brusselse EU-diplomaten, had er na 20 jaar genoeg van. Vervolgens kopten de Russische media over de Westerse democratie die met twee maten meet, over de oppositieleider van Catalonië die 12 jaar gevangenisstraf heeft gekregen, over Saoedi-Arabië dat Jamal Khashoggi in stukken hakt maar verder niet op de sanctielijst komt, en over het politiegeweld in Brussel, Parijs en Minneapolis.

Amerika’s minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken trof zijn Chinese ambtsgenoot Yang in Anchorage. Blinken sprak zijn ‘diepe bezorgdheid’ uit over het optreden van China in Hongkong, de rol van China bij cyberaanvallen op de Verenigde Staten, de mensenrechtenschendingen in Xinjiang en andere zaken die volgens de VS de stabiliteit van de wereld bedreigen. De toon was gezet en Yang diende vervolgens Amerika van repliek en begon over Amerika’s agressieve buitenlandbeleid en de behandeling van minderheden in het eigen land en het opdringen van ‘een eigen versie van democratie’ terwijl de Verenigde Staten daarmee zelf juist worstelt, doelend op de bestorming van het Capitool.

Een dag eerder had de Amerikaanse president Joe Biden Poetin een ‘moordenaar’ genoemd vanwege de vermeende inmenging in de recente presidentsverkiezingen en de vergiftiging van Navalny. ‘The price will follow soon’, vervolgde Biden.

Anthony Blinken ging na zijn China-conferentie door naar de NAVO in Brussel. Secretaris-generaal Stoltenberg ontving hem met lovende woorden. De Europese NAVO-lidstaten lijken gerustgesteld te zijn dat Amerika op vertrouwde voet doorgaat, in tegenstelling tot Bidens voorganger. Europa en Amerika … ze horen tenslotte bij elkaar, ondanks de irritaties.

Europa en Rusland … ze horen ook bij elkaar, ondanks andere irritaties. Maar Rusland wordt steeds meer in de armen van China gedreven. Beide landen troffen elkaar onlangs. Zij bundelden de krachten en haalden in hun gezamenlijke top hard uit naar het Westen. Zij verzetten zich tegen de sancties en de superieure houding van het Westen.

Waar leidt dit alles toe? Een Europa dat geplet kan worden tussen het rivaliserende China en Amerika? Een Rusland dat nu niet vanzelfsprekend voor Europa kan kiezen omdat Europa het land in de richting van China duwt? Een ding is zeker: als je 10 jaar geleden aan de Russen had gevraagd of zij met China wilden optrekken, dan had je met 99% zekerheid te horen gekregen dat Rusland al 1000 jaar met Europa verbonden is en dat de natuurlijke weg voor Rusland op de eerste plaats in datzelfde Europa ligt.

Vandaag de dag zijn vele Russen diep teleurgesteld in datzelfde Europa dat in hun ogen gehoorzaamt aan Amerika en de NAVO. Lavrov, die Shakespeare citeert en Mozart bewondert, die vaak memoreert dat Rusland samen met Europa Napoleon en Hitler heeft verslagen, zei bij de Chinees-Russische ontmoeting dat er met de EU geen relaties meer zijn.

Hoe heeft het zover kunnen komen dat Europa en Rusland hun eeuwenoude band verliezen?


Michael Gorbatsjov in 1987. / Foto: © RIAN (Russian International News Agency), RIA Novosti archive, image # / CC-BY-SA 3.0.
President Reagan, vice-president Bush en Gorbatsjov ontmoeten elkaar in New York, 1988. / White House Photographic Collection, 1/20/1981 - 1/20/1989.

Gorbatsjov 90 jaar

25 maart 2021

Op 2 maart vierde Michael Gorbatsjov zijn negentigste verjaardag. In het Westen zien we hem als held, omdat hij een einde maakte aan de Koude Oorlog. Woorden als ‘perestrojka’ en ‘glasnost’ kennen we allemaal nog wel. Alle andere kopstukken van deze belangrijke tijd zijn overleden, zoals Helmut Kohl, Bush senior, Genscher en Sjevardnadze. Gorbatsjov is de enige die nog leeft en geestelijk in een goede conditie is.

Gorbatsjov zelf is helemaal niet zo positief over datzelfde Westen. Ik heb me vaak afgevraagd waarom de Westerse politiek en media daar niet meer over berichten, het had tot meer begrip kunnen leiden waarom Rusland op een bepaalde manier handelt. Juist Gorbatsjov, de held van het Westen, zou toch meer geïnterviewd kunnen worden of aandacht kunnen krijgen? Het zou tot zoveel meer verduidelijking hebben kunnen leiden in een tijd dat de spanningen met Rusland hoog zijn opgelopen.

Tot op de dag van vandaag blijft Gorbatsjov zich bedrogen voelen over de NAVO-garanties die hij kreeg in 1990 en hoe deze vervolgens zijn geschonden. De NAVO staat immers nu aan de Russische grens. Gorbatsjov heeft het ook over het Westerse politieke en economische handelen in de jaren 90 in Rusland. Het zou allemaal niet zo ‘netjes’ zijn gegaan. Hij spreekt harde taal dat Europa hem 30 jaar geleden had beloofd dat er meerdere kamers waren in het Europese Huis, maar het Westen heeft hier weinig van waar gemaakt, ‘alles leek te gebeuren in een Westerse sfeer van superioriteitsgevoel. Serieus luisteren en meedenken met de belangen van Rusland was er niet bij, ook al deed men voorkomen dat dit wel zo was.’


Het Spoetnik V-vaccin. / Foto: © www.mos.ru.

Spoetnik V-vaccin

februari 2021

Met een bescheiden trots maakt Kyrill Dmitriev, het hoofd van de Russia Direct Investment Fund, op 3 februari van dit jaar het Vredesteken van Spoetnik V door de wijs-en middelvinger omhoog te steken. Hij zegt dat het vandaag een grote dag van ‘Victory’ is, niet alleen voor Rusland maar ook voor de rest van de wereld. Het Russische vaccin Spoetnik V is in het vooraanstaande medische blad The Lancet goedgekeurd en het biedt maar liefst 91,6% bescherming. Rusland heeft hiermee een van de veiligste (en goedkoopste!) vaccins ter wereld ontwikkeld in de strijd tegen de coronapandemie.

Wat zag ik de blijdschap van de Russen op hun mediakanalen en wat gunde ik hen dit positieve nieuws. Van oudsher weten zij dat hun land een goede wetenschappelijke traditie heeft maar door   de continue stroom van negatieve berichten over hun land en regering zie je dat, zelfs bij hun medische paradepaardje, het zelfvertrouwen impact heeft op hun psyche.

De aanvankelijk neerbuigende taal van het Westen over het Russische Spoetnik V-vaccin herinneren we ons nog wel van de maanden augustus tot december van afgelopen jaar. Europa en Amerika bespotten het vaccin en CNN berichtte: ‘Reality bites for Putin’s much-hyped covid-19 vaccine, as concerns over efficacy and safety linger.’

Terwijl Europa conflicten heeft over de levering van vaccins van AstraZeneca en andere grote farmaceuten nog met elkaar discussiëren, hebben vele landen in Latijns-Amerika, Afrika en Azië al volop Spoetnik V-vaccins ontvangen.

Wat zag ik de blijdschap van de Russen op hun mediakanalen en wat gunde ik hen dit positieve nieuws. Van oudsher weten zij dat hun land een goede wetenschappelijke traditie heeft maar door   de continue stroom van negatieve berichten over hun land en regering zie je dat, zelfs bij hun medische paradepaardje, het zelfvertrouwen impact heeft op hun psyche.

De aanvankelijk neerbuigende taal van het Westen over het Russische Spoetnik V-vaccin herinneren we ons nog wel van de maanden augustus tot december van afgelopen jaar. Europa en Amerika bespotten het vaccin en CNN berichtte: ‘Reality bites for Putin’s much-hyped covid-19 vaccine, as concerns over efficacy and safety linger.’

Terwijl Europa conflicten heeft over de levering van vaccins van AstraZeneca en andere grote farmaceuten nog met elkaar discussiëren, hebben vele landen in Latijns-Amerika, Afrika en Azië al volop Spoetnik V-vaccins ontvangen.


Logo The New York Times.

De trieste teloorgang van de nuance: de vacaturetekst voor de nieuwe Ruslandcorrespondent voor The New York Times

januari 2021

Eind vorig jaar ik dat The New York Times een vacature heeft geplaatst voor een correspondent in Moskou. De beginregels van de vacature luiden:

Vladimir Poetins Rusland blijft een van de grootste verhalen in de wereld. Het stuurt moordbrigades gewapend met zenuwgas naar tegenstanders, waaronder meest recentelijk oppositieleider Aleksej Navalny. Het heeft cyberagenten die chaos en disharmonie zaaien in het Westen om de democratische systemen te bezoedelen terwijl zij hun nepversie van democratie promoten. Ze hebben hun eigen militaire agenten over de hele wereld om hun invloed in het geheim te verspreiden. In hun land puilen de ziekenhuizen uit met Covid-patiënten terwijl hun president zich verschuilt in zijn villa.

Toen ik deze vacature zag, dacht ik meteen dat het een nepvacature was omdat zo’n gerenommeerde krant als The New York Times het zich gewoon niet kan permitteren om zo openlijk vijandig tegenover Rusland te zijn. The New York Times zou in ieder geval, dacht ik, al is het maar voor de schijn, objectief willen berichten. Maar niets bleek minder waar, de vacature blijkt echt te zijn. De toekomstige, nieuwe correspondent zal, behalve zijn journalistieke gaven, vooral geselecteerd worden op of hij/zij de negatieve Westerse berichtgeving wat betreft Rusland in stand houdt. Bij voorbaat weet deze journalist wat er van hem verwacht wordt. Daarbij lopen er genoeg journalisten rond die overtuigd zijn van het anti-Russische gedachtegoed. Kunnen zij nog genuanceerd berichtgeven en openstaan voor de andere kant van het verhaal?

In de vacature van de krant staat vervolgens dat:

de bevolking steeds meer gefrustreerd raakt over de economie die doordrenkt is van corruptie en vriendjespolitiek en die buitensporig leunt op zijn natuurlijke hulpbronnen.

Om het allemaal nog aantrekkelijker of spannender te maken eindigt de vacature met de zin:

En we staan in de Verenigde Staten aan de vooravond van een minder Poetin-vriendelijke president, zodat de temperatuur tussen Washington en Moskou verder zal oplopen.

Is dit objectieve berichtgeving van een van de meest beroemde en gerenommeerde Westerse kranten? Is hier het Westerse vooroordeel niet overduidelijk aanwezig? De ‘uitverkoren’ correspondent van The New York Times zal de temperatuur wel doen oplopen, maar wat zou het een verademing – en doorbraak! – zijn als de Europese kranten deze Russofobe nieuwsvoorziening niet klakkeloos zouden overnemen. Een nog verdere temperatuurstijging tussen Europa en Rusland is ronduit gevaarlijk.


Netfllix-serie 'The Queen's Gambit'.

The Queen’s Gambit

december 2020

In de trein krijg ik een gesprek mee van vier jonge mensen die elkaar laaiend enthousiast vertellen over een nieuwe Netflix-serie The Queen’s Gambit, waarin de hoofdpersoon, de Amerikaanse Beth Harmon, naar Moskou afreist om het schaakkampioenschap in de wacht te slepen. ‘Hadden jullie verwacht dat Moskou zo mooi is?’ hoor ik een jonge vrouwenstem zeggen. Een man antwoordt: ‘De beelden zijn echt indrukwekkend en zo modern. En die rit in de auto met plots die imposante kathedraal met gouden koepels.’ Hij vervolgt: ‘Beth dacht dat ze in een grauw, arm en crimineel Moskou terecht zou komen.’ De eerste vrouw vertelt weer verder over de scène waar alle Russische schaakfans in de rij staan voor een felbegeerde handtekening van de schaakster.

In deze Netflix-serie wordt de metropool Moskou prachtig in beeld gebracht en komt de jarenlange liefde van de Russen voor het schaken goed naar voren. Nu gelukkig niet als Sovjet-bezigheid maar als hedendaagse, intelligente en hippe sport.

Wat zou dit voor serie zijn, vraag ik mij af, die deze jongelui zo in vervoering kan brengen en waarin Moskou zo geroemd wordt? Moskou is voor de meeste Nederlandse jongeren een verwegistan en geen stad die in de top-10 staat om naartoe te gaan. Al jaren krijgen we geen aantrekkelijk beeld van Rusland te zien. In de filmindustrie wordt het land geassocieerd met geweld, criminaliteit, prostitutie, kou, ellende of oude KGB-onderwerpen. De oude James Bond-films zijn nog een lachertje vergeleken bij hedendaagse Sodom en Gomorra-onderwerpen, maar altijd zijn de Russen de badguys. Diezelfde middag spreek ik een goede vriend die in Moskou woont. Hij vertelt me dat ook in Rusland The Queen’s Gambit een enorm succes is.

Twee dagen later loop ik mijn buurvrouw, een leuke dertiger, tegen het lijf. Zelden praten we over mijn werk en leven in Rusland maar dit keer begon ze meteen over een film die haar zo had gegrepen en die de fascinerende stad Moskou als decor in de eindfase van de film had. En de hippe Russen die zo goed konden schaken. Of ze een deze weken met me mee kon gaan …

Ohhh… ongekend, één film die de jarenlange westerse propaganda kan doorbreken. Wat een verademing!


Nagorno-Karabach

oktober 2020

Voor jongeren zal Nagorno-Karabach onbekend in de oren klinken maar voor mensen boven de veertig zal het een bekend begrip zijn. Het conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan speelde ook in Gorbatsjovs tijd, toen de Sovjetunie op zijn laatste benen liep (1988). Armenië en Azerbeidzjan waren in de 19e eeuw onderdeel van tsaristisch Rusland en in de communistische tijd onderdeel van de Sovjetunie. De regio Nagorno-Karabach ligt geografisch gezien in Azerbeidzjan maar het is een gebied waar ca. 150.000 Armeniërs wonen. Dit is door Stalin zo bedacht om volkeren samen te laten gaan met elkaar, om ze in het gareel te houden of, als het hem uitkwam, tegen elkaar op te zetten.

In de tweede helft van de 20e eeuw leefden de islamitische Azerbeidzjanen en de christelijke Armeniërs redelijk vreedzaam met elkaar. Religie speelde nauwelijks een rol ten tijde van het communisme, omdat de Sovjetunie een atheïstisch beleid voerde. Bovendien spraken de inwoners van alle Sovjetlanden Russisch, gingen ze op vakantie in elkaars land, hadden ze vaak een baan, woning en Lada en beschikten ze over gratis onderwijs en medische zorg. Kortom, een redelijk overzichtelijk bestaan.

Door het naderende bankroet van de Sovjetunie verloren mensen hun baan en alle zekerheden. Dit leidde tot armoede, frustratie en geweld met extreem nationalisme en religieuze conflicten. De oorlog tussen Armenië en Azerbeidzjan om Nagorno-Karabach volgde, een oorlog die zeker aan 30.000 mensen het leven heeft gekost. Vele Nederlanders hebben zich destijds ingezet om Armeense vluchtelingen uit Nagorno-Karabach een tehuis te geven.

In 1991 implodeerde de Sovjetunie. Armenië en Azerbeidzjan werden onafhankelijk. Azerbeidzjan had het geluk slapend rijk te worden van alle olie in de Kaspische zee. De Amerikanen waren de laatste jaren dan ook veelvuldig op bezoek in deze achtertuin van Rusland. Tevens zijn de Turken overal aanwezig, want de Azerbeidzjanen zijn de ‘kleinere broers’ van de Turken, in taal, religie en cultuur.

De christelijke Armeniërs hebben geen natuurlijke rijkdommen, Armenië ligt ingeklemd tussen Turkije en Azerbeidzjan en deze beide landen hebben hun grens met Armenië gesloten. De Armeniërs zijn afhankelijk van de Armeniërs in de diaspora van Frankrijk, Amerika, Canada en Rusland die daar al na de Turkse genocide terechtkwamen. Vandaag de dag hebben zij een goede verhouding met deze landen. Rusland is hun voornaamste bondgenoot op economisch, militair en cultureel gebied.

Vorige week zei de Azerbeidzjaanse president Aliyev in een interview met Al Jazeera dat na 28 jaar ‘wachten’ tot Armenië Nagorno-Karabach vrijgeeft, het nu lang genoeg geduurd heeft. Als Azerbeidzjan, eventueel met steun van Turkije als NAVO-lid deze koers zal blijven volgen om 150.000 Armeniërs met geweld uit hun huis te verdrijven, zal Armenië Rusland om hulp vragen, die zijn bondgenoot niet in de kou kan laten staan. Een zeer gevaarlijke ontwikkeling.


Boek Stephen F. Cohen: 'War with Russia?'

In memoriam: Stephen F. Cohen

september 2020

Vandaag is professor Stephen F. Cohen overleden, de Amerikaanse Rusland-deskundige die altijd de moed had om de verhouding tussen het Westen en Rusland van de andere kant te belichten. En zulke mensen zijn er in de VS of Europa niet veel meer, wil je je baan of status behouden … Ook Stephen Cohen had daar last van, maar hij ging onvermoeibaar door om zich in te zetten voor een betere verhouding tussen Oost en West.

Dertig jaar geleden, toen de Sovjetunie op zijn laatste benen liep, adviseerde Cohen nog George Bush senior in de gesprekken met Gorbatsjov. Amerika was als enige supermacht overgebleven en had de strijd ‘gewonnen’ van de Sovjetunie. Stephen Cohen zag van dichtbij hoe de NAVO-afspraak met Gorbatsjov, om na de val van De Berlijnse Muur geen centimeter naar het Oosten uit te breiden, geschonden werd. Hij zag hoe het onafhankelijke Rusland van Jeltsin in chaos ontaardde en hoe het land door oligarchen en Westerse belanghebbenden geplunderd werd. Alles ging onder de noemer van democratie en de Westerse vrije markt maar in werkelijkheid was het een land van God los en een sodom en gomorra.

Stephen Cohen probeerde het Westen te laten zien waarom de Russen hunkerden naar een leider die het land weer op de rails kreeg. Maar Bush junior, Cheney, Rumsfeld en NAVO-leiders hadden hun eigen agenda, waar tot op de dag van vandaag de grote oorzaken liggen van de huidige, belabberde verhouding tussen het Westen en Rusland. Telkens opnieuw probeerde Cohen in zijn boeken, colleges en YouTube-interviews te zeggen dat we alles met de Westerse pet op beoordelen en dat dit tot zeer gevaarlijke situaties kan leiden.

Professor Stephen Cohen is mijn grote voorbeeld en leraar. Als een zeer dankbare leerlinge gedenk ik hem.


De sprookjesachtige torens van de Basiliuskathedraal op het Rode Plein in Moskou. / Foto: © 2013 Trijnie Duut.

COVID-19 in Rusland

september 2020

Op het Rode Plein en rondom de Doema, het Russische parlement, lopen nog enkele mensen met mondkapjes op, maar de meeste Moskovieten hebben hun mondkapje thuisgelaten. Dat geldt nog sterker voor de rest van het land, waar de grote schrik van het voorjaar heeft plaatsgemaakt voor het alledaagse leven. Het lijkt bijna alsof er geen COVID is geweest. Desalniettemin roept de burgervader Sobjanin van Moskou ons wekelijks op om alert te zijn. Maar net als in andere landen van Europa, kijkt een groeiend deel van de bevolking steeds kritischer naar het COVID-beleid van hun regering.

De situatie in Rusland is nu in september stabiel. In Moskou, waar officieel 12,5 miljoen mensen wonen – maar inofficieel ca. 20 miljoen – nog steeds ca. 11 doden per dag en landelijk is dit cijfer 110. De positieve testen zijn rond de 700 in Moskou en in de rest van het immense land rond 5500 personen per dag. Hoewel vele Russen een paar weken geleden nog aangaven het COVID-19-vaccin te willen gebruiken, is men de laatste weken steeds sceptischer geworden. De vaders en moeders van mijn Russische kennissen zijn nu vooral in de weer om hun jaarlijkse griepprik te halen die elk jaar in september gratis wordt gegeven.

Intussen zie ik veel Russen op woonboulevards hun geld uitgeven en zitten koffiegelegenheden binnen en buiten vol met jongelui. De meeste bedrijven, klein en groot, lijken te overleven en de economie herstelt zich. In het centrum van Moskou vertellen Russen mij dat ze de Europeanen missen maar dat ze wel een beetje blij zijn dat er geen hordes Chinezen meer door de straten lopen. Ajjj … het lijkt Amsterdam wel.


De vulkaan Kambalny op het Russische schiereiland Kamtsjatka. / Foto: © Daniel Läubli.
Het schitterende kuuroord Narzan Gallery in Kislovodsk, Rusland. / Foto: © AlixSaz.

Russen op vakantie in eigen land

augustus 2020

Jarenlang heb ik mij erover verbaasd hoeveel Russen op vakantie gingen naar Europa of andere delen van de wereld. Enerzijds is het wel logisch, omdat dat in de communistische tijd niet mogelijk was. De toenmalige Sovjetburgers vierden vakantie op de Krim, in Oezbekistan, Kazachstan of welk voormalig Sovjetland dan ook. De afgelopen jaren was het helemaal uit de mode om vakantie in eigen land door te brengen. Maar door hun focus op andere delen van de wereld is het hen ook ontgaan hoeveel moois en unieks hun immense land te bieden heeft.

Door corona is daar ook in Rusland verandering in gekomen. De Russen ontdekken hun eigen land weer en iedere dag verschijnen er op het nieuws of in de social media berichten van mensen die vertellen over de vakantie van afgelopen zomer in hun grote land. Je ziet Russische gezinnen die in de natuurgebieden van Siberië zijn geweest of naar de zon in Sotsji aan de Zwarte Zee. Jonge stelletjes vertellen op tv hoe zij met hun rugzak door de hoge bergen in de Altai hebben gelopen of boottochten over de imposante rivier de Jenisej hebben gemaakt. Studenten verhalen over inheemse volkeren aan de Noordelijke IJszee of over hoe ze hebben overnacht in joerten op het drielandenpunt Rusland-Kazachstan-Mongolië. Weer anderen zagen de vulkanen op Kamtsjatka en verbaasden zich over de oneindige en ongerepte natuur van hun land.  Russische mannen mogen graag jagen in de Oeral en voor vrouwen zijn de chique welnessoorden een trendy-gebeuren in Pjatigorsk en Kislovodsk, de 19e-eeuwse kuuroorden in de noordelijke Kaukasus.

Het resultaat van vijftien jaar wederopbouw is duidelijk, van gerestaureerde steden tot goede bus-/trein-/vliegtuigverbindingen, van knusse blokhutten in de bergen tot mooie hotelletjes in de steden, van goed georganiseerde bergwandelingen tot verschillende boottochten op kleine of grote rivieren.Als ik die verhalen hoor van Russische vrienden, dan hoop ik vooral dat Westerlingen dit ook eens kunnen meemaken.


Protesten tegen Lukashenko in Minsk, Wit-Rusland, op 16 augustus 2020. / Foto: © Homoatrox.

Protesten in Wit-Rusland

augustus 2020

In de tweede helft van augustus staat mijn telefoon roodgloeiend. Vrienden uit Wit-Rusland, Rusland en Oekraïne hebben er behoefte aan informatie uit te wisselen over de uitslag van de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland. Volgens president Loekasjenko heeft hij 80 procent van de stemmen gekregen en oppositiekandidaat Svetlana Tichanovskaja 10 procent. De ene vriend proest van het lachen, de ander schiet in een heftige emotie en de derde slaat met zijn koffiebeker op zijn bureau maar mij raakt dit keer diep hun onderlinge broederschap en bezorgdheid voor elkaar. Alle drie de Slavische broers uit Wit-Rusland, Oekraïne en Rusland zijn met elkaar verenigd; ze willen er alles aan doen om te voorkomen dat er weer een Maidan-2014-scenario volgt, waar tot op de dag van vandaag een burgeroorlog gaande is waaraan we in het Westen niet schuldvrij zijn.

Maar toch zijn er ook Slavische broeders bij die klagen dat de Westerse media alleen de protesten in Minsk laten zien. Ze missen de andere grote steden, zoals Vitebsk, Brest, Grodno en Gomel waar tienduizenden de straat op zijn gegaan om te demonstreren vóór het behoud van het regime. Ook al zullen veel van deze demonstranten toch liever een andere persoon dan Loekasjenko zien. Wit-Russen zijn bang voor een burgeroorlog zoals die zich in Oekraïne afspeelt. Een burgeroorlog die al meer dan 14.000 mensen het leven heeft gekost. Ze zijn bang hun baan te verliezen, bang dat hun land instabiel wordt en zeer huiverig om een speelbal te worden tussen de EU en de NAVO enerzijds en Rusland anderzijds. Ze herinneren mij telkens aan het bezoek van Mike Pompeo afgelopen februari aan hun land en zijn mooie woorden en omhelzing van Loekasjenko. ‘Wat moest de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken in Wit-Rusland?’ vragen ze aan mij. Het doet mijn kritische vrienden, die zich met internationale politiek bezighouden, denken aan de vele bezoekjes van John McCain en Jo Biden aan Kiev en aan hun vrijheidsbeloftes van een paar jaar geleden.

Hoe het ook zij, ik word dit keer blij van de Slavische saamhorigheid tussen de drie broederlanden ondanks alle verhitte discussies. Hun bezorgdheid voor elkaar en hun minder naïeve kijk vallen me op. Een paar jaar geleden dachten ze nog dat het Westen echt een walhalla is. Wit-Russen willen een goede verhouding met Rusland en met Europa. Laten we hopen dat Hans van Baalen niet zijn koffer aan het pakken is en dat Europa en Rusland dit keer wel bruggenbouwers kunnen zijn voor het mooie land Wit-Rusland. 


Volgapparatuur

augustus 2020

Op het Russische nieuws zie ik een bericht over Nederland. Het gaat over een Nederlandse plaatsvervangende ambassadeur in Moskou die bij het ministerie van Buitenlandse Zaken op het matje geroepen zou zijn. Er is in de auto van een Russische diplomaat in Nederland apparatuur aangetroffen waarmee de wagen kan worden gevolgd.

Ik denk, oh jeee … Russische berichtgeving met hoogstwaarschijnlijk weer een volgende rel. Een paar uur na het Russische bericht zie ik echter dat hierover ook op de Nederlandse televisie wordt bericht. Premier Rutte reageert met de woorden: ‘Daar kan ik verder geen commentaar op geven, ik zag de berichten.’ Minister Ollongren komt ook aan het woord voor de camera en zegt redelijk vluchtig dat alles onderzocht zal worden.

Diezelfde avond ben ik bij een zomaar een tankstation aan de A1 waar ik een beker koffie wil meenemen. Terwijl ik het melkcupje openmaak, hoor ik achter mij een stem die zegt: ‘Het is weer typisch dat het die Russen zijn.’ Door de 1,5 meter afstand krijg je andere gesprekken makkelijker mee omdat bijna iedereen luider spreekt. Ik spits mijn oren. Een tweede mannenstem beaamt de opmerking en spreekt stellig de overtuiging uit dat de Russen zelf volgapparatuur in hun auto hebben geplaatst om vervolgens de Nederlandse Inlichtingendiensten ervan te betichten dat zij dat hebben gedaan. ‘Ja’, bevestigt de eerste stem overtuigd, ‘zo zitten die lui in elkaar. Ze hebben overal spionnen, ze hacken de e-mails van de Amerikanen en ze manipuleren alle Europese en Amerikaanse verkiezingen.’ Dan hoor ik een derde stem tegenwerpen ‘dat het toch ook mogelijk is dat de Nederlandse AIVD deze praktijken uitvoert, zo is het altijd geweest in de spionnengeschiedenis.’ ‘Dat kan wel zijn’, zegt de tweede stem, ‘maar die Russen móét je ook in de gaten houden want dat zijn gewoon rotzakken.’

Mijn koffiebeker met twee handen omringend, alsof ik eraan vastgeketend moet zijn omdat ik mij niet om mag draaien om te zien hoe deze ‘stemmen’ eruitzien, vraag ik mij toch af hoe diep die Westerse overtuiging is dat wij altijd de goodguys zijn. En als een ‘derde stem’ iets relativeert, dan wordt die in een mum van tijd weggehoond of gebagatelliseerd. Dit wonderlijke anti-Ruslandgevoel zit overal, van links tot rechts, van hoog tot laag, van jong tot oud, van journalisten tot politici. En velen van hen zijn nog nooit in het land geweest. Ik heb van mijzelf geëist, na deze jarenlange Ruslandhysterie, dat ik nooit meer iets negatiefs over een land wil zeggen als ik er niet zelf heb gewoond of in ieder geval veel van het desbetreffende land af weet. Op zijn zachtst gezegd een aparte ervaring dat je zoveel Nederlanders dezelfde kant uit kunt laten denken. Op zijn hardst gezegd een zeer gevaarlijke ontwikkeling hoe makkelijk je mensen tegen elkaar kunt opzetten.   


Vladimir Zhirinovsky aan het woord in de doema. / Foto:© duma.gov.ru.

LPDR

juli 2020

Begin juli werd Sergej Foergal, de gouverneur van Chabarovsk, gearresteerd. Chabarovsk is een middelgrote stad (ca. 600.000 inwoners) in Siberië. Het ligt aan de grens met China, niet ver van Vladivostok. In de eerste week gingen ca. 9000 inwoners de straat op om tegen Foergals arrestatie te protesteren, en in de vierde week waren dat er nog 3000. Het valt me opnieuw op hoe gretig de Westerse media een demonstratie uit Rusland wil melden en hoe vaak de woorden ‘populaire gouverneur’ terugkomen.

Foergal zal zeker zijn managementcapaciteiten hebben gehad, maar hij heeft ook een zeer duister verleden als machtig zakenman in de schrootindustrie. In de Jeltsin-jaren is hij steenrijk geworden. Hij bedreigde zijn tegenstanders met de dood en lapte alle wetten aan zijn laars. Hij gaf bevel tot drie moorden waarvan er twee succesvol zijn geweest in 2004. Hij werd veroordeeld, maar het was nog in de tijd dat je rechters kon omkopen en dus was Foergal al gauw weer op vrije voeten en kon hij zijn luxe leventje voortzetten.

Vandaag de dag wordt er in Rusland hard gewerkt aan de modernisering en de moraal van het juridische apparaat. Ik hoor nog maar heel zelden dat een rechter is omgekocht. Daarbij werkt de regering met terugwerkende kracht en worden vele misdaden uit het verleden alsnog onderzocht. Daarom is Foergal nu gearresteerd.

Foergal is een belangrijke steun voor de oppositiepartij LDPR. En dat is geen oppositiepartij zoals de meeste westerlingen zich voorstellen, maar een ultrarechtse partij waarbij onze nationalistische partijen in het niet vallen. Hun leider is de schreeuwerige Zjirinovski die spuugt en slaat bij iedere gelegenheid. Foergal is bij een deel van de inwoners van de stad Chabarovsk populair omdat hij gebruikmaakt van het nationalisme dat er leeft onder de bevolking omdat zoveel Chinezen hun stad overspoelen. De Chinezen zijn niet bij alle Russen even populair, omdat ze hun baantjes in zouden pikken.

Zoals wij in Europa onze problemen kennen met de immigranten of Oost-Europeanen, zo heeft Zuid-Siberië te kampen met drommen Chinezen.


Peter de Grote als timmerman.

Peter de Grote in Nederland

juni 2020

Vanaf mijn vroege jeugd tot op de dag van vandaag ben ik gefascineerd door tsaar Peter de Grote. Als kind kon ik geen genoeg krijgen van de spannende verhalen die mijn vader over hem vertelde. Kleine Peter die opgroeide in het Moskouse Kremlin, omringd door boze adellijken, de jonge Peter die naar Nederland reisde om techniek en wetenschap te bestuderen en daarbij onze handelsgeest leerde waarderen, of de oudere Peter de Grote die de stad Sint Petersburg liet bouwen. Waarom toch koos hij ons land uit om in de leer te gaan? Wat deed hij bij ons?

De meeste Nederlanders denken dat Peter de Grote in Zaandam een tijdje ging timmeren maar weten niet dat hij ook in Delft, Leiden, Den Haag, op Texel, in Graft de Rijp, Apeldoorn, Grave en Maastricht was en in nog vele andere oorden. Hij was meer dan een jaar in ons land en zijn leergierigheid en weetgierigheid kende geen grenzen. Nog steeds kan ik proesten van het lachen als ik bedenk hoe de onbehouwen en ongemanierde Peter werd voorgesteld aan Nederlandse hoogwaardigheidsbekleders die tiptop waren gekleed en met de juiste chique pruiken op tijdens onze Gouden Eeuw Peter ontvingen. De tsaar wilde het liefst incognito zijn, zodat hij niet aan al die officiële plechtigheden hoefde mee te doen.

Peter wilde werken en droeg zelfs een zegel bij zich waarop stond: ‘Ik ben een leerling en ik zoek leraren’. Iedereen die wil zien wat Peter in ons land allemaal geleerd heeft, zou naar Sint-Petersburg moeten afreizen om de infrastructuur van Amsterdam te herkennen of om de economische, wetenschappelijke of sociale hervormingen te zien die hij in Rusland heeft doorgevoerd.

Aandoenlijk blijft toch het Czaar Peterhuisje in Zaandam, waar ‘Pieterbaas’, zoals hij genoemd werd, verbleef. De conservator van het Czaar Peterhuisje is de Russische dame Faria, die je ontvangt bij de entree. Haar warme persoonlijkheid maakt dat ze bezoekers terstond voor zich wint. Vol kennis en kunde begint ze prachtige anekdotes over de tsaar te vertellen en ze schroomt niet om een theatertje op te voeren hoe de lange tsaar – Peter was maar liefst 2 m en 5 cm – in zijn kleine bedstee moet slapen. De liefdevolle trots die ze uitstraalt, dat zij in hetzelfde huisje als waar ooit de beroemde tsaar verbleef, nu de leiding mag hebben, maakt dat ze bezoekers een middag bezorgt die hun een lange tijd zal bijblijven.


Russische soldaten in de loopgraven van een kapotgeschoten Stalingrad.

Torgau aan de Elbe

april 2020

Meerdere malen heb ik de afgelopen jaren Sovjetveteranen gesproken. Zo ook meneer Vladimir Borisov: ‘We konden bijna niet geloven dat Hitler in oktober 1941 al zo ver in ons land was doorgedrongen. Russen, Wit-Russen en Oekrainers werden op gruwelijke wijze afgeslacht. In recordtempo trokken de fascisten verder de Sovjet-Unie in en het is niet te bevatten hoe zij bij ons tekeer zijn gegaan … U moet weten Marie-Thérèse, hoe vreselijk het ook klinkt, maar veel van mijn leeftijdgenoten waren beter af geweest als zij ook gesneuveld waren. De meesten van hen zijn nooit meer de oude geworden. Zij leven al jaren met dezelfde heftige nachtmerries, trauma’s of zware handicaps. Bij de bevrijding van ons Russisch grondgebied zagen wij hoe verlaten of compleet weggeschroeid de gebieden erbij lagen. We konden de beelden van onze gesneuvelde landgenoten niet meer verwerken. We waren ondervoed, uitgeput en getraumatiseerd. 

De slag bij Stalingrad is de hel die onze mensen hebben meegemaakt, maar tot op de dag van vandaag voel ik tot in het diepst van mijn hart, ondanks dit grootste drama, de trots dat Hitlers einde daar begonnen is. Na Stalingrad moesten de nazi’s zich terugtrekken. 

In februari 1945 ontmoetten Churchill, Stalin en Roosevelt elkaar op Jalta en dat vervulde ons, gewone soldaten die de hel overleefd hadden, met hoop op betere tijden en een bondgenootschap na de Tweede Wereldoorlog. Vrede zou er komen, daar waren we van overtuigd. We hadden tenslotte samen met de westerse geallieerden Hitlers Duitsland verslagen.

Daar stond ik als jonge soldaat aan de rivier de Elbe, bij het plaatsje Torgau. Aan de overkant van de rivier zagen we de bevrijders van het westelijk deel van Europa, de Engelsen en de Amerikanen. Ook zij waren uitgeput, ook zij hadden trauma’s opgelopen, ook zij hoopten dat hun families nog in leven zouden zijn. Dit unieke treffen aan de rivier de Elbe staat diep in mijn geheugen gegrift.

Op de brug over de rivier de Elbe geschiedde de eerste plechtige handdruk tussen de Amerikaanse en de Russische generaals en daarna volgden wij! Amerikaanse en Russische soldaten omhelsden elkaar en weet u, we konden elkaar niet eens verstaan … maar wat waren die emoties en omhelzingen prachtig! Later dansten we samen, dronken we samen, zongen we samen en hielden met handen en voeten hele gesprekken met elkaar. Ik zong met Jim ons Kalinkalied! Hij was een fijne vent. Ik kreeg zijn horloge en adres in Amerika waar ik later vele brieven naartoe gestuurd heb. Als echte bondgenoten beleefden we samen de roes van de overwinning van Hitlers fascisme.

Bij de Conferentie van Potsdam in juli 1945, een paar weken later, bleef er van die hoopvolle nieuwe stemming weinig over. Ach’, besloot de oude meneer Borisov weemoedig, ‘het had allemaal zo anders kunnen verlopen: we waren bondgenoten, we hadden samen Hitler-Duitsland verslagen …’

Zo’n 75 jaar later is de droom van Vladimir en Jim nog steeds niet in vervulling gegaan.


Russische politieagente. / Foto: © Aleksandr434343.

Lang leve de politie!

maart 2021

Hoe blij kan ik in Rusland zijn met de nieuwe politie van de afgelopen tien jaar! Niet alleen omdat ze de laatste jaren een spoedcursus vriendelijk-zijn hebben gehad en veiligheid bieden, maar vooral ook omdat agenten weer het werk doen waarvoor ze zijn opgeleid. In de jaren 90 was de politie erg corrupt. Eerlijkheidshalve moet ook gezegd worden dat agenten nauwelijks loon kregen, omdat hun land zo goed als failliet was. Ik huiverde al als ze me aanhielden in de auto, want ik wist dat ik weer de portemonnee moest trekken. Ook voelde ik me ’s avonds laat in de buitenwijken niet veilig, omdat er simpelweg te weinig politie was op straat.

Een andere grote ergernis was dat de apathische politie niets deed aan de zogenaamde racebanen in de stad, waar onbesuisde  lieden met 260 kilometer door het centrum reden. Berucht waren sommige rijkeluiszoontjes van een jaar of veertien die op zondagochtend de autosleutels van hun vaders hadden meegenomen die hun roes aan het uitslapen waren. Ik heb persoonlijk al vier kennissen waarvan familieleden zijn omgekomen tijdens deze verkeersdrama’s op zondagochtend. Dit gebeurde ook op het platteland, waar menig gefrustreerde boer zich volgooide met wodka om vervolgens vanaf een zandweg de snelweg op te rijden en een ravage aan te richten. Politie was er nauwelijks te vinden.

Vandaag de dag zie je weer moderne en fatsoenlijke politie in het hele land. Het lijkt alsof ze de schandejaren goed willen maken. Ze hebben weer een normaal Russisch salaris en er staan hoge boetes op iedere agent die onterechte bekeuringen uitdeelt of ‘iets’ bij wil klussen. De moraal is enorm verbeterd en het valt mij op hoe vriendelijk de politie is als je met ze in aanraking komt. Op wegen buiten de grote steden zie je agenten controleren of de bestuurders niet gedronken hebben. Heden ten dage bedenk je je wel drie keer om met alcohol op achter het stuur te gaan zitten. Op mijn bekende route naar het vliegveld, waar ik tien jaar geleden nog angstig was voor racende jongetjes zonder rijbewijs, staan nu overal camera’s en controleren agenten of iemand een geldig (en geen gekocht!) rijbewijs heeft.

Wat een verademing om een goed functionerend politieapparaat te hebben.


Een besneeuwde Alexandertuin bij de Moskouse Kremlinmuur.

Snovom Godom

januari 2020

Samen met Moskouse vrienden vier ik oudejaarsdag in de datsja van Misja en zijn vrouw. Ze hebben een typisch Russische datsja, zeg maar een grote, knusse winterse blokhut ongeveer 45 kilometer ten noordoosten van Moskou. De rit ernaartoe leidt, zoals je je Rusland voorstelt, door weidse winterse vlaktes, afgewisseld met naaldbomen die steeds talrijker worden en besneeuwde heuvels waar je met een beetje fantasie Dr. Zjivago in zijn slee nog overheen ziet rijden.

De vrienden hebben zich verzameld tijdens lunchtijd en we eten heerlijke vissoep en Russische broodjes. Bij zulke gelegenheid wordt altijd gezongen en speelt iemand gitaar of mondharmonica. Om 15.00 uur vraag ik om het eerste Snovom Godom (Gelukkig Nieuwjaar) en mijn vrienden doen voor mij de televisie aan waar hun landgenoten in Kamtsjatka de Moskovieten toezwaaien en hen een Snovom Godom toewensen. Deze Russen in het verre Siberië (bij de Beringstraat) zijn als eerste aan de beurt om het nieuwe jaar te vieren. Russen lachen om mij omdat ik het zo bijzonder vind om in een land te wonen waar zoveel verschillende tijdzones zijn.

Ze schenken voor mij dan ook het eerste glas wijn in. Zij hebben een weddenschap onder elkaar afgesloten dat deze Nederlandse vriendin bij ieder Snovom Godom een glas mag drinken en zij zullen dan kijken of zij het volhoudt. Om 16.00 doen ze opnieuw de televisie aan en zien we op het scherm dat vrolijke Russen uit Sachalin ons een Snovom Godom toewensen. Om 17.00 lachen honderden, dik ingepakte Russen uit Vladivostok  ons toe met hun Snovom Godom. En de wijn wordt weer voor mij ingeschonken.

De gedachte dat in Nederland mensen in Groningen om 15.00 uur het nieuwe jaar vieren en in Amsterdam pas om 0.00 uur … Mijn Russische vrienden gaan intussen door met houthakken, wandelen, praten en het diner voorbereiden. Om 20.00 zet Anja weer de televisie aan en knipoogt naar de vrienden ‘Voor Teresa’. Krasnojarsk, een stad met een miljoen inwoners aan de rivier de Jenisej is aan de beurt  en opnieuw zien we Siberische vrolijke mensen die Snovom Godom roepen. Mijn glas wordt opnieuw gevuld. Om 22.00 herhaalt zich alles in Jekatarinenburg, om 23.00 is de provincie Samara aan de beurt en om 0.00 uur het Rode Plein met duizenden Moskovieten. Mijn Russische vrienden omhelzen elkaar en wensen mij een Snovom Godom met de knipoog dat ik nog een glas moet drinken. Nog maar één tijdzone en één glas te gaan voor Kaliningrad … Om 01.00 uur vieren de  West-Russen hun Snovom Godom.

Ik heb het helaas niet meer gezien en de weddenschap verloren. 


Het Russische Witte Huis in Moskou. / Foto: © 2013 Trijnie Duut.

Mopperen

november 2019

Soms wordt me in Nederland verweten dat ik niet kritisch genoeg ben op Poetin of Rusland. Dat zou zo kunnen overkomen, al was het alleen maar om een tegengeluid te laten horen tegen de continue stroom van anti-Rusland berichten. Blijkbaar wordt een tegengeluid geïnterpreteerd als pro-Poetin/Rusland. Maar net als in Nederland mopperen Russen erop los.

Het gaat om het Russische staatsdenken dat diep in de Russische genen zit en waar ik soms een sik van krijg. Net zoals we in Nederland ons koopman/domineetrekje hebben, zo hebben veel Russen het staatsdenken als karaktereigenschap, de vanzelfsprekendheid dat de staat voor alles moet zorgen en alle moet betalen. Hoe vaak hoor ik niet om mij heen gemopper als: ‘Poetin moet zorgen dat de ziekenhuizen, de scholen en de wegen betaald worden’ of: ‘De regering is alleen maar corrupt’. Je zou toch denken dat na 30 jaar het staatsdenken wel enigszins is verdwenen of dat de vrijemarkteconomie een basis heeft gelegd. Maar nee, bij vele Russen blijft het een eis dat de staat voor alles verantwoordelijk is.

‘Dit zou ik ook wel willen in Nederland’, roep ik vaak tegen mijn kennissen, nadat ik voor de duizendste maal heb uitgelegd dat we ca. 40% aan belasting moeten betalen. Vele Russen willen geen belasting betalen en doen er alles aan om niet geregistreerd te staan. En ze mopperen vrolijk verder dat wegen of lonen niet goed zijn of dat de regering corrupt is …

Tot op de dag van vandaag geven vele Russen geld onder de tafel voor ‘gedane diensten’ en houden zo het systeem in stand. Het ligt er natuurlijk aan in welke moppergroep ik mij bevind. Er zijn er diverse: van zestigers die als hoogopgeleiden uit de communistisch tijd blijven verwachten dat de staat miljoenen ingenieurs en wetenschappers nodig heeft, tot twintigers die het Westen idealiseren en de regering afkraken. Van oppositielieden die alleen op corruptie inzetten en zelf geen plan B hebben, tot middenklassers die de afgelopen 15 jaar aan de toegenomen welvaart zijn gewend, maar zich niet verdiepen in de economische kant om een land te laten functioneren.

Poetin roept het overigens vaak: ‘De overheid kan het niet alleen, neem ook uw eigen verantwoordelijkheid.’


Europa als grootmoeder?

juni 2019

Fascinerend en indrukwekkend blijft toch ieder jaar in juni het Sint-Petersburg International Economic Forum (SPIEF). In de stad voel je de bruisende energie van het economisch forum. Technische en wetenschappelijke bedrijven van over de hele wereld zijn zichtbaar in het straatbeeld, grote multinationals die overdag op het forum aanwezig zijn, zijn ‘s avonds in het Mariinski te vinden. Journalisten, politici en alles wat hier bij komt vragen om aandacht. Helaas rijzen de prijzen van hotelkamers in de eerste juniweek de pan uit en kunnen vele Petersburgers hier een kamer verhuren voor bedragen van een maandsalaris. 

Vooral China, India, Japan en de Shanghai Cooperation-landen zijn de laatste jaren sterk vertegenwoordigd. Natuurlijk kunnen de Westerse multinationals niet ontbreken maar vergeleken bij vijf jaar geleden lijkt het Europese Sint-Petersburg deze dagen te veranderen in een smeltkroes van Aziatische zakenmensen, techneuten en wetenschappers.

Ik betrap mijzelf erop dat ik het onwennig blijf vinden… Waar zijn de Europeanen die eeuwenlang nummer één waren voor Peter en Catharina de Grote of de Sacharovs? Even onwennig blijft het om de Chinese Xi Jinping de laatste jaren zo vaak naast Poetin te zien zitten. Bij een congres in Vladivostok, bij een economisch forum in Oefa, bij een meeting in Peking of een conferentie in Moskou. 

In diezelfde week was Trump op Buckingham Palace en werd in Europa Normandië herdacht. Een typisch staaltje van Westerse tactloosheid was daarbij dat Poetin niet uitgenodigd was bij deze grootse herdenking. Los van het feit dat Europa hier voor de zoveelste keer Rusland heeft genegeerd, wordt Poetin eigenlijk in de armen gedreven van China.

Ja, de Petersburgers en de Russen hoor ik meerdere malen zeggen dat ze de Europeanen missen. Maar ik hoor ook steeds vaker in de wandelgangen: ‘Europa was altijd ons voorbeeld maar tegenwoordig gedraagt zij zich als een grootmoeder; zij doet eigenlijk niet meer mee.’


Foto van Jozef Stalin.

Bevrijdingsdag bij Paleis het Loo

april 2019

Onze Russische gids in Sebastopol vertelde over de immense tragiek van het Sovjetvolk ten tijde van de Tweede wereldoorlog. Hitler had al in Mein Kampf geschreven hoe hij de Joden zag, maar op het zelfde niveau stonden volgens hem de Untermenschen. Lange tijd heb ik dit begrip nooit begrepen. Wat is een ‘Untermensch’? Himmler zou het in naam van Hitler gaan verwoorden: onder ‘Untermenschen’ werden o.m. minderwaardige wezens van Slavische stammen en Bolsjewieken verstaan, die uitgeroeid behoorden te worden. Een kleine miljoen Sovjetburgers kwam om het leven op de Krim en nog steeds, zo vertelde onze gids, worden er slachtoffers in de omgeving opgegraven.

Engeland, en Churchill in het bijzonder, was er niet rouwig om dat Hitler zich in 1941 ook richtte op de Sovjet-Unie. Ook al was Churchill bepaald geen fan van communisten, hij kon Stalin in die tijd goed gebruiken als bondgenoot. 

Later zou Stalin een decreet uitvaardigen: ‘geen stap terug’ (ni sjaga nasad), wat betekent dat iedere Sovjetburger zich dood moesten vechten tegen de nazi’s om maar stand te houden. Dit gruwelijke decreet was het dwangmiddel om de meeste mensen tot het uiterste te laten vechten, of om ze simpelweg als kanonnenvoer te laten dienen. De heroïsche strijd van de Sovjet-Unie heeft voor het grootste deel bijgedragen aan de vernietiging van Hitler-Duitsland. 

Tot op de dag van vandaag ken ik geen enkele Rus die niet iemand heeft verloren in de Tweede Wereldoorlog. Je zou je kunnen afvragen hoe wij er in Europa nu aan toe zouden zijn geweest als de Russen niet hadden standgehouden … hadden we dan nu onder nazi-Duitsland geleefd? Daarom zou ik wensen dat we in het westen af en toe wel eens stil blijven staan bij het immense lijden van de Sovjet-bevolking in de Tweede Wereldoorlog.

Ik herinner mij de viering van het 60-jarig jubileum van de overwinning op het fascisme op Paleis het Loo in Apeldoorn in 2005. Ik werkte destijds in de weekenden als gids op het paleis en leidde vooral Russen rond. Een klein gezelschap Russische schei- en natuurkundigen wilde het paleis zien waar hun Peter de Grote was geweest. Later liepen we door de lanen rondom het paleis, waar Bevrijdingsdag gevierd werd. Overal zagen we blije mensen. Er waren veteranen uit Canada, Amerika en Engeland. De zon scheen volop en de vlaggen uit die landen wapperden overal. Na deze feestvreugde te hebben gadegeslagen vroeg een van de heren mij vol vertwijfeling: ‘Waarom … waarom hangt er nergens één Russische vlag?’ Zijn gezicht sprak boekdelen over zijn oh zo terechte teleurstelling. Het enige wat ik kon zeggen was dat ik wist wat hij bedoelde maar toch stond ik met mijn mond vol tanden. 


Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.