Cursus: Napoleon, Joséphine, Alexander en Anna (Cursusduur: 4 colleges)

Jacques Louis David (1748-1825): Keizer Napoleon in zijn studeerkamer in de Tuileries, 1812 / National Gallery of Art, Washington D.C. Jacques Louis David (1748-1825) en Georges Rouget (1783-1869): 'De kroning van keizer Napoleon I en keizerin Joséphine in de Notre-Dame de Paris op 2 december 1804' (tussen 1805 en 1807) / Louvre, Parijs.Franz Krüger (1797-1857): 'Portret van Alexander I van Rusland (1777-1825)', (ca. 1837) / Hermitage Museum, Sint-Petersburg.Adolph Norten (1828-1876): Napoleons terugtocht uit Moskou.

 

'Onmogelijk' is geen Frans woord.
Napoleon I in een brief aan graaf Lemarois, commandant van Maagdenburg, 9 juli 1813

Tentoonstelling Hermitage Amsterdam

In de Hermitage Amsterdam is van 28 maart t/m 8 november 2015 de tentoonstelling Alexander, Napoleon & Joséphine, een verhaal van vriendschap, oorlog en kunst uit de Hermitage. De Rusland & Oost-Europa Academie heeft een cursus over de achtergronden van deze personages die hier prachtig bij aansluit.

Les 1: Introductie Tsaar Alexander I, Napoleon Bonaparte en Joséphine Beauharnais

Tsaar Alexander de Eerste groeit op aan het hof van zijn grootmoeder Catharina de Grote. De Verlichting is ook doorgedrongen aan het Russische Hof, alhoewel het voor Alexander erg moeilijk blijft om deze theorieën door te voeren in het grote Russische imperium. In diezelfde periode regeert in Frankrijk een 'kleine man' die eerst zichzelf in 1805 tot keizer laat kronen en later zijn minnares Joséphine tot keizerin. De lang gehoopte troonopvolger blijft echter uit waardoor Napoleon Alexander polst of een huwelijk met zijn zuster, Anna Paulovna, mogelijk zou zijn.

Les 2: Napoleon en Alexander door de ogen van Tolstoj en Tsjaikovski

Oorlog en Vrede, de dikste roman aller tijden gaat over Napoleons invasie van Rusland. Tolstoj beschrijft de Russische aristocratie in Moskou meesterlijk in de familie Rostova.

Een ander groot artistiek werk van Tolstoj's tijdgenoot, Peter Tsjaikovski, is Ouverture 1812. Het stuk vertolkt dezelfde periode maar nu op indrukwekkende muziek. In de melodieën kun je het verraad beluisteren van Napoleon, die zijn vriendschap met Alexander schendt. Tsjaikovski verwerkt het slagveld bij Borodino met veel wapengekletter. Je hoort de tragische melodie als duizenden mannen op het slagveld gesneuveld zijn.

Les 3: Cultuurhistorische achtergrond

Wat betekent kunst, cultuur een prestige voor de Russische aristocratie in deze periode? Veel adellijken leven in paleizen die ontworpen zijn door Italiaanse architecten. Ze laten musici overkomen uit Oostenrijk en Duitsland. Ze citeren trots Dante en Shakespeare en laten portretten maken door Nederlandse en Engelse schilders.

Toch zijn enkele aristocraten gefascineerd door de ideeën van Napoleon. Zij vinden dat Rusland het eigen nationale gevoel moet gaan ontwikkelen. Wie zijn die eerste kunstenaars, schrijvers en musici? We kennen allemaal de grote Alexander Poesjkin, maar er zijn veel meer (in het westen minder bekende) grootheden als Derzjavin, Radisjtsjev, Karamzin, Glinka en lomonosov.

Les 4: Anna Paulovna en de rol van de vrouw

Anna Paulovna is de zuster van de tsaar Alexander I. Nadat Napoleon verraad pleegt heeft zij geen goed woord meer voor hem over.

Als Napoleon in 1815 definitief verslagen is bij Waterloo, geeft Alexander zijn zuster aan de Nederlandse kroonprins Willem II. Hoe is het voor een vrouw die haar jeugd doorbrengt aan het Russische hof om haar leven nu in het Koninkrijk der Nederlanden door te brengen?

Door alle brieven die Anna vanuit Nederland schrijft aan haar broer en moeder in Rusland hebben wij een goed beeld hoe de verhouding was. We kennen hierdoor  over Anna 's visie over Joséphine, die na de verbanning van Napoleon contact blijft onderhouden met tsaar Alexander. Een unieke kijk op de complexe verhoudingen tussen een aantal mensen die de geschiedenis van de westerse wereld ingrijpend hebben veranderd.

Tips

Wilt u zich verder verdiepen in wat u op deze cursus heeft geleerd? Bekijk dan de lijst met lees- & kijktips die de Rusland & Oost-Europa Academie voor Napoleon heeft samengesteld.