Lezing: Tolstoj en de zin van het leven


Foto van Tolstoj als 20-jarige jongeman. Foto van Tolstoj als oude man. Ilja Repin (1844-1930) / 'Portret van Leo Tolstoj', 1887. / Tretjakovgalerij, Moskou.

'Geluk is niet afhankelijk van de dingen buiten ons, maar van de manier waarop we dingen zien.'
Leo Tolstoj (1828-1910), Russisch schrijver


Universele thema's

‘Wat is de zin van het leven?’, ‘Wat te doen?’ en ‘Hoe te leven?’ Dat zijn vragen van alle tijden en alle culturen; vragen die elk mens zichzelf wel eens stelt. Ze vormen ook één van de belangrijkste thema’s in de Russische literatuur van de 19e eeuw. 

Romans, artikelen, brieven, dagboeken

Eén van haar grootste vertegenwoordigers van de Russische literatuur, Leo Tolstoj, stelde zich vragen over de zin van het leven misschien als geen ander. Zijn ideeën hierover legde hij in de mond van de literaire personages van zijn romans. Hij verwerkte ze ook in zijn talrijke artikelen en brieven, en vooral in de dagboeken die hij gedurende zijn hele leven bijhield.

Geestelijke crisis

Na het schrijven van Oorlog en Vrede en Anna Karenina, die hem roem en geld brachten, belandde TolstoJ tegen zijn vijftigste levensjaar in een diepe geestelijke crisis. In toenemende mate werd hij overvallen door gevoelens van leegte en depressie. ‘Ik, een gezonde en gelukkige man, had het gevoel dat ik niet verder kon leven en dat overkwam mij op het ogenblik dat alles om mij heen volkomen gelukkig scheen ... Ik kon in niets wat ik deed, een diepere zin ontdekken ...’ 

Zinvol of zinloos?

Een besef van de zinloosheid van het bestaan maakte zich van Leo Tolstoj meester. ‘Heeft mijn leven een zin die niet door de dood die mij onvermijdelijk wacht, teniet wordt gedaan?’ Zelfmoord lijkt de enige uitweg. Toch gaat hij door met zijn pijnlijke zoektocht naar de zin van het leven. En het lijkt erop dat hij die heeft gevonden …

Tips

Wilt u zich verder verdiepen in Leo Tolstoj? Bekijk dan de lijst met lees- & kijktips die de Rusland & Oost-Europa Academie speciaal over Tolstoj heeft samengesteld.

Spreker

Drs. Elena Bronnikova.